Alweer profielwerkstukkentijd

7f1209b0-475b-4d7e-92a3-6069283ac793_brainstorm-pws_6d6643fd_640x430

Interview met Theo Meder

De vragen kwamen dit keer (per email) van Suzanne van Hassel en Sam Spijker (Wageningen, 5 havo).

Hoe denkt u over de sprookjes van de gebroeders Grimm, Hans Cristiaan Andersen en Charles Perrault?

Als wetenschapper hoef ik geen moreel of esthetisch oordeel te hebben. De sprookjes zijn zoals ze zijn en dat moet ik maar accepteren. Wel hou ik me als onderzoeker vooral bezig met de mondelinge overlevering van sprookjes, dus met het vertellen. Van Andersen is duidelijk dat hij alle sprookjes zelf bedacht en geschreven heeft; slechts drie sprookjes zijn aan de mondelinge overlevering ontleend. Hoe dat bij Perrault is gegaan weten we niet zeker. De Grimms hadden de bedoeling om verhalen uit de mondelinge overlevering op te tekenen, maar ze hebben ze wel zelf nog behoorlijk zitten bewerken, totdat ze aan hun romantische ideaal voldeden.

Mijn persoonlijke voorkeur gaat toch uit naar de Grimms, omdat zij verzameld hebben vanuit een wetenschappelijke doelstelling, namelijk de verhalen van het volk vast te leggen en te bestuderen op ouderdom en herkomst. De minst sympathieke van de drie vind ik persoonlijk Andersen. Het was zo’n steile protestant, wiens geloof erg doorklonk in zijn sprookjes, terwijl in volkssprookjes religie helemaal niet zo’n belangrijke rol speelt. In de Rode Dansschoentjes worden de benen van het meisje met schoenen en al afgehakt omdat ze in de kerk had gedansd – daar was God boos over, en nu was het gehandicapte meisje nog blij ook dat ze niet meer danste. De kleine zeemeermin krijgt haar prins niet, keert terug naar zee, sterft en vervalt tot schuim. Het meisje met de zwavelstokjes sterft van de kou – ik had liever dat iemand haar geholpen had. Maar Andersen vindt dit een fijn einde, want nu wordt het meisje door haar oma meegenomen naar de hemel. Natuurlijk, als je gelovig bent, dan is dat een prettige gedachte, maar ik geloof niet, en zie dus vooral een zielig meisje doodgaan om wie niemand zich bekommert op aarde.

Wat is uw favoriete sprookjesschrijver en welk sprookjes van hem vind u het best/ mooist? En waarom?

Ik doe niet zozeer onderzoek naar schrijvers als naar verhalen en vertellers. Mijn favoriete sprookje is De Magische Vlucht, maar wie dat het eerste verteld of bedacht heeft, dat weten we niet. Het is ook helemaal niet zo’n bekend sprookje meer: de meeste mensen kennen het tegenwoordig niet meer.

Ik vind het mooi omdat het een ‘maximaal’ sprookje is: alle elementen die je je maar kunt indenken, zitten erin. Het is daardoor een lang sprookje, en er zit veel magie in. Dat fascineert me altijd wel.

Wat vindt u van hoe sprookjes nu in beeld worden gebracht (bijvoorbeeld in films)?

Een onderzoeker kijkt vooral toe en stelt vast, en heeft daar verder geen oordeel over. Wel vind ik persoonlijk de oudere Disneyfilms erg suikerzoet en rolbevestigend. Typische producten van hun tijd dus. Sneeuwwitje mag dan een prinses zijn, omdat ze vrouw is moet ze wel vrolijk zingend het huishouden doen… Dat had ze thuis nooit gehoeven als prinses zijnde.

De huidige films met acteurs zijn minder op een kinderpubliek gericht (zoals sprookjes vroeger ook niet voor kinderen bedoeld waren). In die films zit wat meer erotiek, seks en geweld (zoals vroeger). Passieve sprookjesheldinnen zoals Roodkapje en Sneeuwwitje spelen nu een veel actievere en geëmancipeerder rol. Daarmee passen de films bij de moraal van vandaag. Het is wel erg anachronistisch, want vroeger werd van vrouwen niet geacht dat ze de strijd aangingen.

Zie verder: https://pure.knaw.nl/portal/files/472310/2095_001.pdf

en http://members.chello.nl/m.jong9/Damsels.pdf

Wat denkt u dat er veranderd is aan de illustraties bij sprookjes?

Daar heb ik eerlijk gezegd niet zo’n zicht op; mondelinge verhalen hebben geen illustraties. Maar mogelijk dat de illustraties vroeger wat romantischer en ook gruwelijker waren, en tegenwoordig wat liever en meer rekening houden met de tere kinderziel. Als je naar de plaatjes van Roodkapje kijkt, dan zie je haar als het ware verkleuteren. Bij Perrault is het nog een puber / tiener, veel later scheelt het soms niet veel of ze heeft een luier aan. Dat maakt haar slachtofferschap wel steeds onschuldiger. In de meer literaire sprookjesboeken zijn de illustraties vooral kunstzinnig geworden (Zwart als Inkt, Assepoes, de boeken van Marita de Sterck).

Wat is er in de loop der tijd veranderd aan de klassieke verhalen?

Omdat het publiek veranderd is – van volwassenen naar pubers naar kinderen – is het allemaal wat suikerzoet geworden. De avonturen van vroeger waren rauwer, erotischer, wreder, gewelddadiger, minder gevoelig. In de oude sprookjes is minder oog voor de rechten van de vrouw, het kind, het dier en het milieu. Je komt er geen vegetariërs tegen of Groen Linksers. Vroeger mocht je een kat gewoon schoppen als je dacht dat het een heks was, tegenwoordig ben je een held als je een dier redt. De sprookjes veranderden van publiek, en namen de nieuwe moraal over.

Vindt u dat sprookjes nu nog steeds belangrijk zijn in onze samenleving en waarom?

De vraag veronderstelt dat ze vroeger wel belangrijk waren, wat ik niet zeker weet. Verhalen zorgden voor gezellig samenzijn, gaven vermaak en waren soms leerzaam (een beetje zoals de tv van nu, maar daar zouden we best zonder kunnen). De verhalen droegen de heersende moraal over aan anderen. In die functies is eigenblijk niet veel veranderd, alleen de media zijn anders geworden: tv, film, computer, tablet. Sprookjes zijn vooral ook belangrijk zolang mensen vinden dat het belangrijk cultureel erfgoed is. Maar eigenlijk zijn heel wat sprookjes al vergeten, en beperkt onze kennis zich tot een tien- tot twintigtal sprookjes uit de canon. Er zijn in het leven altijd andere dingen die veel belangrijker zijn zoals liefde, vrede, voedsel, drinken, gezondheid, scholing, geld, geborgenheid… In zeker opzicht zijn sprookjes een kunstzinnige en fantasievolle luxe waar we ook zonder kunnen. In het Braziliaanse Amazonewoud wonen Indianen die heel gelukkig leven zonder sprookjes of fantastische verhalen (of religie). Die zijn bij hen taboe en daar schijnen ze niet ongelukkig van te worden.

Waarom vindt u volksverhalen zo interessant/mooi en waarom heeft u hiervan uw beroep gemaakt?

De vraag impliceert dat ik sprookjes mooi en interessant vind en dat ik er mijn beroep van heb gemaakt (maar misschien vind ik de Toccata en Fuga van Bach wel mooier).

Om te beginnen hield mijn moeder niet van sprookjes, heb ik ze weinig gehoord en miste ik ze ook niet. Toen ik ze later hoorde of las vond ik ze wel mooi vanwege de fantasie die erin zit, maar ik vind moppen ook leuk en broodjeaapverhalen. En strips en romans. Ik heb wel altijd van verhalen gehouden, maar in het begin toch meer van de Donald Duck dan van sprookjes. Ik ben later Nederlands gaan studeren omdat ik schrijver wilde worden, maar uiteindelijk ben ik onderzoeker geworden. Ik ben afgestudeerd en gepromoveerd met middeleeuwse verhalen als specialisme. Mijn proefschrift ging over Willem van Hildegaersberch; dat was een sprookspreker, maar dat is geen sprookjesverteller. Toen ik werkloos werd heb ik gesollicieerd bij het Meertens Instituut omdat ze een verhalenonderzoeker en een databasebouwer wilden hebben. Toen ben ik me pas echt met sprookjes gaan bezighouden – maar ik heb dit beroep niet gekozen maar gekregen. Als ik een eerdere baan had gekregen, zat ik nu handleidingen bij software te schrijven. Ik ben wel blij dat het zo niet is gegaan. Onderzoek doen vind ik heel erg leuk, en als dat over volksverhalen mag gaan dan vind ik dat ook prettig. Maar als mijn leven iets anders was gelopen, was ik misschien wel pianist geworden…

Advertisements

1 Comment

Filed under Uncategorized

One response to “Alweer profielwerkstukkentijd

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s